ZASADY MUZYKI 2018-12-12T13:00:15+00:00

Klawiatura fortepianu (pianina) posiada dwa rodzaje klawiszy: białe i czarne. Czarne klawisze ułożone są grupami po dwa i po trzy, natomiast białe ułożone są obok siebie i nazywają się: c, d, e, f, g, a, h.
klawiatura - nazwy dźwięków

Owe siedem białych i mieszczących się pomiędzy nimi pięć czarnych klawiszy, stanowi grupę zawartą w obrębie tzw. oktawy. Klawiatura fortepianu podzielona jest na szereg takich oktaw o różnej nazwie: subkontra, kontra, wielka, mała, razkreślna (jednokreślna), dwukreślna, trzykreślna, czterokreślna, pięciokreślna. Od nazw oktaw przyjmują swoje bliższe nazwy i oznaczenia zawarte w nich dźwięki: c razkreślne, g małe, f dwukreślne, itd.
klawiatura - oktawa subkontraklawiatura - oktawa kontraklawiatura - oktawa wielkaklawiatura - oktawa małaklawiatura - oktawa razkreślnaklawiatura - oktawa dwukreślnaklawiatura - oktawa trzykreślnaklawiatura - oktawa czterokreślnaklawiatura - oktawa pięciokreślna

Pięciolinia służy do zapisywania nut. Składa się z pięciu linii, które liczymy od dołu ku górze, oraz czterech pól pomiędzy tymi liniami, które również liczymy od dołu ku górze:
pięciolinia

W razie potrzeby dopisuje się linie dodane górne (nad pięciolinią) lub dolne (pod pięciolinią). Linie dodane górne liczymy od dołu ku górze, linie dodane dolne — od góry ku dołowi:
pięciolinia

Nuty mogą być umieszczone na liniach, między liniami, nad liniami oraz pod liniami:
pięciolinia

Nuta napisana na pięciolinii nie określa wysokości dźwięku, póki na początku pięciolinii nie zostanie umieszczony klucz muzyczny. Klucz muzyczny jest to znak, który wyznacza na pięciolinii położenie jednego dźwięku, zwanego dźwiękiem kluczowym, a w stosunku do niego wszystkie inne dźwięki. Wyróżniamy trzy rodzaje kluczy: G, C, F.

Klucz G wyznaczający położenie dźwięku g oktawy razkreślnej na drugiej linii nazywa się kluczem skrzypcowym lub wiolinowym.
klucz wiolinowy
Odpowiednio do położenia dźwięku g1 (g razkreślne) ułożone są pozostałe dźwięki. Nuta leżąca na polu nad linią dźwięku g1 nazywa się a1 (a razkreślne). Nuta leżąca na linii nad a1 nazywa się h1 (h razkreślne). I tak dalej.
szereg nut na pięciolini w kluczu g

Klucz F wyznaczający położenie dźwięku f oktawy małej na czwartej linii nazywa się kluczem basowym.
klucz basowy
Odpowiednio do położenia dźwięku f (f małe) ułożone są pozostałe dźwięki. Nuta leżąca na polu pod linią dźwięku f nazywa się e (e małe). Nuta leżąca na polu nad linią dźwięku f nazywa się g (g małe). I tak dalej.
szereg nut na pięciolini w kluczu f

W notacji muzycznej dla fortepianu (pianina) posługujemy się kluczem wiolinowym i basowym.
klucze

Nuty to różnego kształtu znaki graficzne, które wyrażają czas trwania dźwięków.
nuty
Wartości czasowe nut są wynikiem podziału dwójkowego, który polega na dzieleniu większej wartości czasowej na dwie równe, mniejsze. Podstawową wartością rytmiczną jest cała nuta, która dzieli się na dwie półnuty, półnuta — na dwie ćwierćnuty, ćwierćnuta — na dwie ósemki, ósemka — na dwie szesnastki, itd.

Podział dwójkowy
Linie ilustrują czas trwania danego dźwięku.
wartość nutZ podziału dwójkowego wynika, że czas brzmienia dźwięku określony przez półnutę jest połową czasu brzmienia dźwięku całej nuty, przez ćwierćnutę — połową półnuty, przez ósemkę — połową ćwierćnuty, przez szesnastkę — połową ósemki, itd.
wartość nut

Pauzy
Każda nuta posiada odpowiadającą jej wartości pauzę, która określa czas przerwy między dźwiękami.
pauzy

Półton to najmniejsza odległość między dwoma dźwiękami w systemie równomiernie temperowanym – jednostka, którą mierzymy różnice wysokości.
Na klawiaturze jest to odległość między dwoma sąsiednimi dźwiękami.

półton - ilustracja na klawiaturze 1klawiatura

Klawisze oznaczone kolorem czerwonym ilustrują półton, gdyż leżą obok siebie.

półton - ilustracja na klawiaturze 2klawiatura

Półton nie zawsze leży między białym i czarnym klawiszem. Klawisze oznaczone kolorem zielonym również tworzą półton, gdyż leżą obok siebie.

W notacji muzycznej półtony dzieli się na:
półton diatoniczny – który zawiera się między kolejnymi stopniami, np. (kolejno w taktach poniżej) e-f, a-b, e-dis, ges-f i jest sekundą małą;
półton diatoniczny
półton chromatyczny – który powstaje przez zmianę tego samego dźwięku za pomocą znaków chromatycznych, np. (kolejno w taktach poniżej) d-dis, a-ais, e-es, ges-g i jest prymą zwiększoną.
półton chromatyczny

Cały ton to odległość równa odległości dwóch półtonów.
cały ton - ilustracja na klawiaturze 1klawiatura
Odległość całego tonu ilustrują klawisze oznaczone kolorem zielonym, które przedzielone są klawiszem oznaczonym kolorem żółtym.

cał ton - ilustracja na klawiaturze 2klawiatura
Klawisze oznaczone kolorem czerwonym również przedstawiają odległość całego tonu, gdyż przedziela je klawisz oznaczony kolorem niebieskim.

Interwał jest to odległość między dwoma następującymi po sobie (interwał melodyczny) lub współbrzmiącymi (interwał harmoniczny) dźwiękami. Do określania interwałów stosujemy oznaczenia cyfrowe.
Zestawienie interwałów (utworzonych od dźwięku g) wraz z nazwą i oznaczeniem cyfrowym.
interwały 1-8

W zależności od rozmiaru interwały dzieli się na:
interwały proste,
interwały złożone.

Interwały proste:
Nazwa interwału
Symbol Ilość
półtonów
Pryma czysta 1 0
Sekunda mała 2> 1
Sekunda wielka 2 2
Tercja mała 3> 3
Tercja wielka 3 4
Kwarta czysta 4 5
Kwarta zwiększona 4< 6
Kwinta zmniejszona 5> 6
Kwinta czysta 5 7
Seksta mała 6> 8
Seksta wielka 6 9
Septyma mała 7 10
Septyma wielka 7< 11
Oktawa czysta 8 12
Interwały złożone:
Nazwa interwału
Symbol Ilość
półtonów
Nona mała 9> 13
Nona wielka 9 14
Decyma mała 10> 15
Decyma wielka 10 16
Undecyma czysta 11 17
Undecyma zwiększona 11< 18
Duodecyma zmniejszona 12> 18
Duodecyma czysta 12 19
Tercdecyma mała 13> 20
Tercdecyma wielka 13 21
Kwartdecyma mała 14 22
Kwartdecyma wielka 14< 23
Kwintdecyma czysta 15 24

Aby określić lub zbudować interwał — zarówno harmoniczny, jak i melodyczny — należy najpierw określić liczbę stopni, a następnie liczbę półtonów. Liczbę stopni wskazuje symbol interwału.

Tetrachord to grupa czterech kolejnych dźwięków zawartych w obrębie kwarty.
W budowie gam durowych i molowych wyróżniamy tetrachord pierwszy – dolny, rozpoczynający się od I stopnia gamy, i tetrachord drugi – górny, rozpoczynający się od V stopnia gamy.
tetrachord

Rodzaje tetrachordów
O rodzaju tetrachordu decyduje kolejność interwałów w nim zawartych. Poniżej zostały podane rodzaje tetrachordów utworzonych od dźwięku c.
Tetrachord durowy zawiera kolejno: cały ton, cały ton, półton.
tetrachord durowy

Tetrachord molowy zawiera kolejno: cały ton, półton, cały ton.
tetrachord molowy

Tetrachord eolski zawiera kolejno: półton, cały ton, cały ton.
tetrachord eolski

Tetrachord harmoniczny zawiera kolejno: półton, cały ton i półton, półton.
tetrachord harmoniczny

Pierwszy tetrachord decyduje o trybie. Tak więc w gamach durowych pierwszy tetrachord jest zawsze durowy, a w gamach molowych, molowy. Drugi tetrachord decyduje o odmianach gam.

Skala jest to wzór dla szeregu dźwięków, wyznaczający ścisłe odległości pomiędzy tymi dźwiękami. Kolejne dźwięki skali oznacza się cyframi rzymskimi, tworząc stopnie.
Skala durowa, zwana też skalą majorową to siedmiostopniowa skala, w której VIII stopień jest powtórzeniem I stopnia o oktawę wyżej.
Skala durowa naturalna:
skala durowa naturalna
Skala durowa miękka:
skala durowa miękka
Skala durowa harmoniczna:
skala durowa harmoniczna
Oznaczenia odległości między dźwiękami: 1/2 – półton, 1 – cały ton, 1 1/2 – cały ton i półton.

Gamy durowe (odmiana naturalna) wraz trójdźwiękami tonicznymi

gama C-dur
gama G-dur
gama D-dur
gama A-dur
gama E-dur
gama H-dur
gama Fis-dur
gama Cis-dur
gama F-dur
gama B-dur
gama Es-dur
gama As-dur
gama Des-dur
gama Ges-dur
gama Ces-dur

Skala jest to wzór dla szeregu dźwięków, wyznaczający ścisłe odległości pomiędzy tymi dźwiękami. Kolejne dźwięki skali oznacza się cyframi rzymskimi, tworząc stopnie.
Skala molowa, zwana też skalą minorową to siedmiostopniowa skala, w której VIII stopień jest powtórzeniem I stopnia o oktawę wyżej.
Skala molowa eolska:
skala molowa eolska
Skala molowa dorycka:
skala molowa dorycka
Skala molowa harmoniczna:
skala molowa harmoniczna
Oznaczenia odległości między dźwiękami: 1 – cały ton, 1/2 – półton, 1 1/2 – cały ton i półton.

Gamy molowe (odmiana eolska) wraz trójdźwiękami tonicznymi

gama a-moll
gama e-moll
gama h-moll
gama fis-moll
gama cis-moll
gama gis-moll
gama dis-moll
gama ais-moll
gama d-moll
gama g-moll
gama c-moll
gama f-moll
gama b-moll
gama es-moll
gama as-moll

Akord to współbrzmienie (akord harmoniczny) lub następstwo (akord melodyczny) co najmniej trzech dźwięków o różnej wysokości i nazwie.
W systemie dur-moll akordy budowane są tercjowo to znaczy, że kolejne dźwięki tworzące akord odległe są od siebie o tercję.
Rodzaje akordów (utworzonych od dźwięku c):
akordy-rodzaje
Oznaczenia:
3 – tercja wielka (odległość czterech półtonów),
3> – tercja mała (odległość trzech półtonów)
+ – akord durowy,
o – akord molowy
> – akord zmniejszony,
< - akord zwiększony. Zapis melodyczny i harmoniczny akordów: akord melodyczny harmoniczny

Każdy dźwięk akordu to jego składnik. Poszczególne składniki trójdźwięku mają swoje nazwy:
1 – pryma,
3 – tercja,
5 – kwinta.
składniki akordu
Każdy akord posiada swoją nazwę, która pochodzi od nazwy podstawy (prymy) akordu i jego trybu. Nazwy akordów durowych zapisane są dużą literą np.: C-dur, mollowe akordy oznaczone małą literą, np.: c-moll, akordy zmniejszone: małą literą i skrótem zmn, np.: c-zmn, akordy zwiększone: literą dużą i określeniem zw np.: C-zw.

Triada harmoniczna to trzy główne akordy w tonacji durowej lub molowej zbudowane na pierwszym, czwartym i piątym stopniu gamy.
Akordy te nazwane są toniką, subdominantą oraz dominantą.
Poniżej przykład triady harmonicznej utworzonej na stopniach gamy C-dur (odmiana naturalna).
triada harmoniczna
Oznaczenia skrótowe: T – Tonika, S – Sudominanta, D – Dominanta.

Nauka gry na pianinie | Toruń

Nauczyciel - lekcje, nauka gry na pianinie, fortepianie. Toruń.